Sanskrit is my heart!

 

कोणी म्हणतं अमूक एक गोष्ट म्हणजे माझं लाईफ आहे. पण लक्षात ठेवा, लाईफ संपतं. हृदय संपत नाही. मनो हि जन्मान्तरसड़्गतिज्ञम् ! अर्थात मन हे जन्मोजन्मी आपल्या सोबत असतं. आणि त्याला जन्मोजन्मीचे आपले सोबती माहित असतात. त्यामुळे मन ही संज्ञा जीवनाहून व्यापक आहे.
"And so it is my stand that Sanskrit is my heart!"
संस्कृतनं जे दिलंय, ते कधीही न संपणारं दिलंय. आणि मुख्य म्हणजे संस्कृतनं खूप छान माणसांना आपल्यासोबत जोडलंय. संस्कृतविषयीची कृतज्ञता जन्मजन्मांतरी सोबत राहणार असेल, तर मुक्ती किंवा मोक्ष तरी कशाला हवा. पुनःपुन्हा जन्माला येऊ. संस्कृतशारदेची सेवा करू. होय! एक दिवस ती मयुरवाहना सरस्वतीमाता नक्कीच दर्शन देईल. एका जन्मतः मुक्या असणार्‍या बालकास तिने वाचा दिली; तर दर्शन नक्कीच देईल. आणि म्हणून शुभेच्छा हव्यात, ते संस्कृतकार्यासाठी! त्या आपण दिल्यात. मनःपूर्वक धन्यवाद! जय श्रीकृष्ण!!!

 चन्द्रहास:l

Dr. Chandrhas Shastri writes on determining aims.

ध्येयनिश्चितिः।
॥चन्द्रहासः॥

भवतु निश्चितं लक्ष्यं
प्रत्येकस्य सुखेन हि।
समीपस्थो न वीक्ष्यः
न चाप्तोऽपि तथैव च॥

प्रत्येकाचे ध्येय त्याच्या सुखाने निश्चित व्हावे. जवळच्या किंवा नातेवाईकाला पाहून ध्येय निश्चित करू नये.

ध्येयं  सुनिश्चितव्यं तु
परीक्ष्य सर्वथा निजम्।
आकाङ्क्षा महती चास्तु
वर्जयेदति सर्वथा॥

म्हणून सर्व त-हेने स्वतःला पारखून चांगल्या प्रकारे ध्येय निश्चित करावे. आकांक्षा मोठी असावी; अति नको.

बाह्यबलेन किञ्चिद्धि
न च कार्यं कदाचन।
स्वान्तः सुखाय  सर्वं हि
करणीयं नृणा सदा॥

कधीही बाह्य बलाने कार्य करू नये. स्वान्तः सुखाय असे सर्व काही माणसाने करावे.

न जन्मना न वंशेन
कस्याग्रहेण वापि न।
केवलं क्षमताऽधारे
ध्येयस्य चयनं भवेत्॥
जन्म, वंश, कोणाचा आग्रह या आधारे नव्हे; तर केवऴ आपल्या क्षमतांच्या आधारे ध्येयाची निवड व्हावी.

Dr. Chandrhas writes on a status of thoughts in mind.

अविचारसमो दैत्यो
सद्विचारसमो सुरः।
यत्र वासस्तयोः स्थानं
मन इत्यभिधीयते॥
अविचाररूपी दैत्य व सद्विचाररूपी देव या दोहोंचा निवास जेथे संभवतो त्यास मन असे म्हणतात.

दैत्यारिं नाशयित्वा हि
प्राप्तव्या देवमित्रता।
किं वा नश्यति दैत्यारि
र्देवप्रकटने स्वयम्॥
शत्रु अशा दैत्याचा म्हणजे अविचाराचा नाश करून देवमित्रता म्हणजे सद्विचारांचे साहचर्य प्राप्त करावे अथवा देव म्हणजे सद्विचार प्रकट झाल्यावर दैत्यारि म्हणजे दुर्विचार स्वयमेव नष्ट होतो.

तस्माद्ध्येयं त्वया नाम
सुरस्य परमं सदा।
यद् परिकल्पते नाम्ना
चित्तशुद्धिर्हि तत्फलम्॥
म्हणून तू नेहमी देवाच्या श्रेष्ठ अशा नामाचे ध्यान करावेस. नामामुळे चित्तशुद्धीचे फल लाभते.

Dr. S. Chandrhas writes on joyful life. त्वं भव मुदितः सदा।

Dr. S. Chandrhas writes on joyful life.

स्मृत्वा विस्मरणीयानि
मा भव पीडितः कदा।
स्मृत्वा संस्मरणीयानि
त्वं भव मुदितः सदा॥

विस्मरणीयाचे स्मरण करून दुःखी होवू नकोस. संस्मरणीयाचे स्मरण करून तू नेहमी आनंदित हो.

अद्यतनदिनं त्वं वै
जितं तर्हि सुखेन ते।
गच्छति जीवनं मित्र
चिन्तां कुरुष्व मा कदा॥

तुझा आजचा दिवस तू जिंकलास, तर मित्रा, जीवन सुखात जाईल. कधीही चिंता करू नकोस.

त्वदीयं मानसं सुहृद्
पालनीयं त्वयैव हि।
नान्यत् कोऽपि कदाऽयाति
लिखित्वा स्थापयस्व च॥

मित्रा, तुझे मन तुलाच सांभाळावयाचे आहे. त्यासाठी अन्य कोणी येणार नाही; हे तू लिहून ठेव.

॥सज्जनकृतिनिर्णयः॥ चन्द्रहासः॥

सज्जनकृतिनिर्णयः।
डा. चन्द्रहास शास्त्री

न प्रष्टव्या गतिस्तेषा
मज्ञात्वा निर्णयन्ति ये।
कृतीस्तु सज्जनानां वै
वीक्षन्ति बाह्यरूपतः ॥1॥
साध्यं ध्येयं च वीक्ष्यं वै
कृतिस्तु मापिका कथम्।
बहिरङ्गे कुरूपापि
सम्यक् स्यादिति सैव च ॥2॥
वञ्चनात् मुञ्चनं कार्यं
कृत्वा विचार्य निर्णयम्।
केवलं दर्शनेनापि
नैव सदैव योग्यता ॥3॥
अतः पार्श्वे स्थितं ध्येय
मुद्दिष्टमवलोकयन्।
परीक्षयति सत्कार्यं
सैव प्राप्नोति वै हितम् ॥4॥
दुर्जनानां तथैवापि
रम्या तु स्याद् कृतिः परम्।
तद्ध्येयमसमीचिनम्
वर्तते पार्श्वतः कृतेः ॥5॥
मधुरमपि तत्त्याज्यं
विषं यत्नेन सर्वथा।
अमधुरोषधं ग्राह्यं
स्वस्य हितस्य हेतवे ॥6॥
पूर्वजैः कथिता नीतिः
स्मरणीया सदैव हि।
हासेनोक्ता पुनस्तत्र
मित्रस्य हितहेतवे ॥7॥

दृश्यमानं मनः।डा. चन्द्रहासशास्त्री-सोनपेठकरः।

दृश्यमानं मनः।
डा. चन्द्रहासशास्त्री-सोनपेठकरः।

यथान्तः सागरः क्षुब्धः
बहिरपि तथैव सः।
दृश्यमानं मनः मन्ये
तरङगोत्पतनं समम्॥1॥
ज्या प्रमाणे अन्तःकरण त्या प्रमाणे बाहेर सागर क्षुब्ध आहे. तरंगांचे उसळणे म्हणजे जणु विचारांचे मनातील थैमान. खरोखर हा समुद्र पाहता येण्याजोगे मनच आहे जणु.

निमज्जनं तरङ्गेषु
तीरेषूपासनं बहु।
मुहुर्मुहुः चलन्तीरे
मुदितोऽहं विचार्य वै॥2॥
(विचार व समुद्राच्या) लाटांमध्ये बुडणे, काठावर बसणे, तीरावर हळूवार चालत चालत विचार करणे यांनी मी आनंदित झालो.

नौकाविहारहेतुस्तु
डाॅल्फिन्मीनस्य दर्शनम्।
चक्राकारेण भ्रमन् सः
दैवरूपमुवाच वै॥3॥
डाॅल्फिन मासा पहाण्यासाठी नौकाविहार केला. चाकाप्रमाणे फिरणा-या त्या मास्याने दैवाचे रूपच जणु सांगितले.

लवणवारिणौक्तं तद्
दुर्लोभस्य फलं महत्।
रत्नाकरस्य तृष्णैषा  
सर्वं भवतु मे जलम्॥4॥
दुर्लोभाचे मोठे फळ खा-या पाण्याने सांगितले. स्वतः सर्व रत्नांचे आकर असूनही रत्नाकराची तृष्णा होती की, विश्वातील सर्व पाणी माझे व्हावे.

नारिकेलवृक्षैः शोभा
तीरस्य वर्धते खलु।
शोभते सुविचारैः तद्
मानसमन्दिरं यथा॥5॥
नारळाच्या वृक्षांनी तीराची शोभा वाढते. जसे सुविचारांनी मनमंदिर शोभायमान होते.

समुद्रस्यामुखे मुख्या
वालुकाध्यापिका खलु।
पादतलात् स्खलन्ती सा
यथा वेलाभिगच्छति॥6॥
समुद्राच्या तोंडाशी असणारी वाळू तर मुख्य अध्यापिका. पायाखालून सरकणारी ती म्हणजे निसटणा-या वेळेसारखी.

रात्रौ प्रकाशमानास्ते
प्रदीपाः सोत्तमाः खलु।
सुमार्गं दर्शयन्तस्ते
मन्दं मन्दं प्रकाश्य हि॥7॥
रात्री मंद मंद प्रकाशमान असे ते दीप चांगल्या माणसाप्रमाणे सन्मार्ग दाखवितात.

हर्षमुपागताः सर्वे
पर्यटकाः विलोक्य तद्।
मनसः दृश्यरूपं हि
समुद्रमिति भावये॥8॥
असे हे सामुद्रिक दृश्य पाहून सर्व पर्यटक आनंदी झाले. मला तर ते मनाचे दृश्यस्वरूपच वाटले.
इति।

Sanskrit Day 2014

ऑगस्ट १० २०१४ रोजी श्रावण पौर्णिमा आहे. श्रावण पौर्णिमा हा दिवस संस्कृत दिवस म्हणून साजरा केला जातो. या दिवशी संस्कृत दिन संपन्न करताना केवल औपचारिकता म्हणून नव्हे तर उत्साहाने आणि आधुनिकतेशी  समन्वय साधून आपण साजरा करायला हवा. संस्कृत ही ज्ञान भाषा आहे।  अपरम्पार विद्येचा स्रोत संस्कृत आहे. साहित्य ते तत्त्वज्ञान आणि व्याकरण ते आरोग्य विज्ञान या विषयी प्रगल्भ प्रचंड आणि विश्लेषणात्मक असा माहितीचा साठा संस्कृतात आहे.
                 या सर्व बाबींचा उहापोह आणि चर्चा सर्वत्र घडवून आणण्यासाठी संस्कृत दिन ही एक संधि आहे. संस्कृत मधील संशोधनाच्या संधि या दिवशी आपण उलगडून  दर्शवू शकतो. हा दिन केवल संस्कृतची महती सांगणारा नको तर संस्कृतची माहिती सांगणारा सिद्ध करू या.
                 लोकांच्या दैनंदिन जीवनाशी संस्कृतचा अनुबंध आहे. भाषा भजन भोजन परिवेष या सर्वच बाबतीत त्याची उपस्थिति भारत वर्षात जाणवते . संस्कृत वाङ्ग्मयाची ही यथार्तता आहे.
                यासाठी अभ्यासकानी  बाळगता भविष्याचा वेध घेऊन संस्कृतात समकालीन विषयाला अनुलक्षून संस्कृतात नव साहित्य निर्मिति करणे विवक्षित आहे. हा विचार करून आगामी नवीन ब्लॉग सादर करणार आहे. यात अनेकविध विषयाना स्पर्श करणाऱ्या स्वरचित संस्कृत रचना असतील . आपण स्वागत करालच।  तावत् जय श्रीकृष्ण। ।
चन्द्रहास:!

संस्कृताय जीवनम्!

                     संस्कृतं मम सर्वस्वम् !

    संस्कृताय जीवनं संस्कृतस्य जीवनं इति मनसि निधाय एव जीवामि इति मन्ये खलु! नैका: प्रसंगा आगता : तत्र केचन मधुरा : केचन तिक्ता अपि ! तथापि संस्कृते यत् ज्ञानं सुभाषितेषु अस्ति तमनुश्रुत्य मार्गा : पुरत: द्रुष्टा :! इति जगदम्बकृपा ! संस्कृतं किञ्चित् जानामि इति श्रीगुरु भगवानशास्त्रीमहाराजस्य कृपाप्रसाद: खलु! जीवनं शोभनं यद्यपि तत्र ऋतूनां समाहार:! यथा शरद्वसन्तहेमन्ता: आयान्ति  तथा शिशिरादिनां  भवति  आगमनं कदा कदा! सर्वम् आनन्द्करं  तु  साहित्ये अपि न भवति किं तर्हि वास्तवे? परन्तु एकमस्ति संस्कृतं ददाति बलं तत्र संयमनार्थं सत्यमेतत् ! अत: यद् उच्यते तत् सत्यमेव यत् काव्यशास्त्रविनोदेन कालो गच्छति धीमतां! जयतु श्रीकृष्ण:!

डा . चन्द्रहासशास्त्री-सोनपेठकर:!